De EU-ontbossingsverordening voor branderijen

Kort antwoord. Groene, gebrande en cafeïnevrije koffie vallen alle drie onder de EUDR vanaf 30 december 2026. Een kleine branderij die groene koffie bij een EU-importeur koopt, dient niets in en registreert zich nergens. Ze bewaart de contactgegevens van haar leveranciers en zakelijke afnemers, en de referentienummers van zorgvuldigheidsverklaringen die haar importeur doorgeeft, vijf jaar lang. Een branderij die zelf groene koffie importeert, moet volledig zorgvuldigheidsonderzoek doen, met geolocatie van de percelen, vóór de douane.

Gecontroleerd tegen Verordening (EU) 2023/1115 zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2025/2650, de vereenvoudigingsevaluatie van de Commissie van mei 2026 en haar richtsnoerenpagina's, september 2026. De regels veranderen; bevestig ze bij je importeur of je nationale bevoegde autoriteit. Deze pagina is geen juridisch advies.

Valt gebrande koffie onder de EUDR?

Ja: de verordening dekt koffie in elk stadium waarin een branderij haar in handen heeft. Bijlage I bij de geconsolideerde tekst van Verordening (EU) 2023/1115 op EUR-Lex noemt één post voor koffie, post 0901: “Koffie, cafeïnevrij of niet, ook indien gebrand; bolsters en schillen, van koffie; koffiesurrogaten die koffie bevatten, ongeacht de mengverhouding”.

Oploskoffie bleef in de tekst van 2023 buiten beschouwing. De Commissie stelde op 13 juli 2026 een gedelegeerde handeling vast die haar toevoegt, zoals Daily Coffee News meldde, met ingang van 30 december 2027. Linklaters merkt op dat dezelfde handeling monsters en verpakkingsmateriaal uitzondert, en dat Parlement en Raad tot 13 september 2026 de tijd hadden om bezwaar te maken. Wij konden op het moment van schrijven niet bevestigen dat ze in het Publicatieblad is verschenen.

Vanaf wanneer geldt de EUDR voor koffie?

De EUDR geldt vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote ondernemingen, en vanaf 30 juni 2027 voor marktdeelnemers die op 31 december 2024 micro- of kleine ondernemingen waren. Die data zijn het resultaat van twee keer uitstel:

De tweede wijziging, gepubliceerd op 23 december 2025, deed meer dan de data verschuiven. Het persbericht van het Europees Parlement vat het samen: alleen de onderneming die een product als eerste in de handel brengt in de EU dient een zorgvuldigheidsverklaring in, micro- en kleine primaire producenten dienen eenmalig een vereenvoudigde verklaring in, en de Commissie moest vóór 30 april 2026 rapporteren over verdere vereenvoudiging.

Dat rapport, COM(2026) 191, kwam op 4 mei 2026. De Commissie besloot geen verdere wijzigingen van de wettekst voor te stellen, “om de rechtszekerheid te bewaren”, en stopte haar aanpassingen in plaats daarvan in geactualiseerde richtsnoeren en FAQ's, de gedelegeerde handeling over de reikwijdte en een herbouwd informatiesysteem. Sindsdien is er geen verder uitstel vastgesteld.

Voor een kleine branderij volgt de datum de omvang van je importeur, niet die van jou. Artikel 38, lid 3, geeft de latere datum van juni 2027 aan marktdeelnemers die op 31 december 2024 micro- of kleine ondernemingen waren. De richtsnoeren van de Commissie bij de EUDR (C/2026/3896), gepubliceerd in juli 2026, zeggen dat dat uitstel “ook stroomafwaartse marktdeelnemers en handelaren verderop in de toeleveringsketen die met deze producten handelen” vrijstelt. Is jouw importeur dus micro of klein, dan is koffie die hij vóór 30 juni 2027 in de handel brengt de hele keten door vrijgesteld. Is je importeur groter, dan geldt jouw administratieplicht voor zijn koffie die vanaf 30 december 2026 in de handel wordt gebracht, hoe klein jouw branderij ook is. Dezelfde richtsnoeren zeggen dat koffie die vóór de toepassingsdatum in de handel is gebracht, erbuiten blijft wanneer ze later wordt gebrand en verkocht.

Marktdeelnemer, stroomafwaartse marktdeelnemer of handelaar: wat is jouw branderij?

Je verplichtingen hangen af van waar de koffie was toen je haar kocht, niet van hoe groot je bent. Het gewijzigde artikel 2 kent drie rollen:

Marktdeelnemer

Brengt betrokken producten voor het eerst in de handel in de EU, of voert ze uit. Voor geïmporteerde koffie is dat doorgaans wie haar bij de douane in het vrije verkeer brengt. Een branderij die haar eigen groene koffie importeert, ook uit een opslag in het Verenigd Koninkrijk of Zwitserland, is marktdeelnemer voor die koffie.

Stroomafwaartse marktdeelnemer

Brengt producten in de handel die gemaakt zijn van producten die al door een zorgvuldigheidsverklaring gedekt zijn. Het voorbeeld van de Commissie is een chocolademaker die cacaobonen gebruikt die een importeur al heeft binnengebracht. Groene koffie branden die je bij een EU-importeur hebt gekocht, maakt van 0901 11 een 0901 21, dus een branderij die dat doet is een stroomafwaartse marktdeelnemer.

Handelaar

Iedereen verderop in de keten die betrokken producten aanbiedt zonder ze te veranderen. Een branderij die de zakken van een andere brander doorverkoopt, of een café dat jouw retailzakken op het schap heeft, is handelaar.

Nog één onderscheid telt. De eerste stroomafwaartse marktdeelnemer of handelaar is degene die rechtstreeks bij de marktdeelnemer koopt. Alleen die eerste afnemer bewaart referentienummers van zorgvuldigheidsverklaringen. Een branderij die koopt bij een groenhandelaar die zelf bij de importeur kocht, zit stroomafwaarts maar is niet de eerste, en bewaart alleen contactgegevens. Een branderij kan twee rollen tegelijk hebben: marktdeelnemer voor de groene koffie die ze importeert, en eerste stroomafwaartse marktdeelnemer wanneer ze diezelfde koffie brandt.

Wat een kleine brander die bij een EU-importeur koopt moet doen

Een kleine of middelgrote branderij die groene koffie bij een EU-importeur koopt heeft vier verplichtingen, alle vier in het nieuwe artikel 5. Geen ervan raakt het informatiesysteem:

1. Weet wie aan jou heeft geleverd. Bewaar de naam of handelsnaam, het postadres, het e-mailadres en, als die er is, de website van elke leverancier van groene koffie. Is de leverancier de marktdeelnemer, bewaar dan ook de referentienummers van de zorgvuldigheidsverklaringen (of de identificatiecodes van de vereenvoudigde verklaringen) die hij voor die koffies doorgeeft.
2. Weet aan wie jij hebt geleverd. Bewaar dezelfde contactgegevens van de stroomafwaartse marktdeelnemers en handelaren aan wie je verkoopt. Het rapport van de Commissie zegt dat deze informatie “doorgaans in gangbare handelsgegevens zoals facturen staat”, en dat er over consumenten niets verzameld hoeft te worden.
3. Bewaar het vijf jaar vanaf de dag waarop je de koffie hebt verkocht, en laat het zien aan de bevoegde autoriteit als daarom wordt gevraagd.
4. Meld het als je iets verneemt. Krijg je informatie dat een koffie mogelijk niet voldoet, meld dat dan aan de bevoegde autoriteit waar je hem hebt verkocht en aan de bedrijven aan wie je hem hebt verkocht.

Het rapport van de Commissie van mei 2026, waarin haar geactualiseerde richtsnoeren en FAQ's worden beschreven, maakt de plicht rond referentienummers passief. In haar woorden hoeft de stroomafwaartse partij “niet te onderzoeken of haar leverancier proactief te bevragen”, en mag ze te goeder trouw aannemen dat een leverancier die geen nummers stuurt niet de marktdeelnemer is. De plicht om nummers door te geven ligt bij de importeur, op grond van artikel 4, lid 7.

Een branderij die geen mkb-onderneming is heeft twee extra plichten: zich registreren in het informatiesysteem voordat ze verkoopt, en nagaan of stroomopwaarts zorgvuldigheidsonderzoek is gedaan als ze een onderbouwde bezorgdheid ontvangt. Mkb-ondernemingen, zoals gedefinieerd in de Europese jaarrekeningenrichtlijn, hoeven geen van beide. Ook de jaarlijkse controledoelen in artikel 16 tellen alleen marktdeelnemers en stroomafwaartse ondernemingen die geen mkb zijn.

Wat een brander die zelf groene koffie importeert moet doen

Een branderij die haar eigen groene koffie importeert is marktdeelnemer en moet het zorgvuldigheidsonderzoek afronden, en een zorgvuldigheidsverklaring aanvaard krijgen, voordat de koffie door de douane gaat. De pagina van de Commissie over zorgvuldigheidsonderzoek zet drie stappen uiteen:

1. Verzamel de informatie uit artikel 9. Hoeveelheid in kilogram netto, land van productie, de leverancier en de afnemers, en de geolocatie van elk perceel waar de koffie vandaan komt, met de datum of de periode van de oogst. Percelen groter dan vier hectare hebben een polygoon nodig, geen punt. Je hebt ook verifieerbaar bewijs nodig dat er na 31 december 2020 geen ontbossing op het land heeft plaatsgevonden en dat de koffie legaal is geproduceerd in het land van productie. Zonder die informatie mag de koffie niet in de handel worden gebracht.
2. Beoordeel het risico tegen de criteria van artikel 10, waaronder bosbedekking, de rechten van inheemse volken, corruptie en het risico op vermenging met koffie van onbekende herkomst.
3. Beperk elk risico dat niet verwaarloosbaar is, met meer informatie, onderzoeken of audits, tot het dat wel is.

Dien vervolgens de zorgvuldigheidsverklaring in in het EU-informatiesysteem, onderdeel van TRACES, en zet het referentienummer op de douaneaangifte. Eén verklaring kan meerdere zendingen dekken. Geef het referentienummer door aan wie de koffie van je koopt, bewaar je verklaringen en administratie vijf jaar, en evalueer je zorgvuldigheidssysteem minstens één keer per jaar. Het informatiesysteem is weer open nadat het voor de gewijzigde regels is herbouwd (de Commissie plande de herstart voor juni 2026). Het heeft een aparte oefenomgeving, en de Commissie houdt in september 2026 online sessies voor marktdeelnemers.

Komt elke koffie in een verklaring uit landen met een laag risico, dan staat artikel 13 vereenvoudigd zorgvuldigheidsonderzoek toe: stap 2 en 3 mogen vervallen, tenzij je van een risico verneemt of vermenging met koffie van elders niet kunt uitsluiten. Stap 1, inclusief geolocatie, blijft gelden.

De eenmalige “vereenvoudigde verklaring” waarover je misschien hebt gelezen, is niet voor branders. Die is voor micro- en kleine primaire marktdeelnemers: boeren en bosbeheerders in landen met een laag risico die hun eigen oogst in de handel brengen in de EU.

Welke koffieherkomsten hebben een laag risico?

De meeste koffie uit Latijns-Amerika en Oost-Afrika heeft standaardrisico; een groot deel van Azië heeft een laag risico. De eerste landenlijst, Uitvoeringsverordening (EU) 2025/1093 van de Commissie van 22 mei 2025, noemt alleen landen met een laag en een hoog risico. Elk land dat er niet in staat, heeft standaardrisico.

Artikel 29 zegt dat de lijst wordt herzien zodra er nieuw bewijs binnenkomt. Wij vonden in september 2026 geen gewijzigde lijst, dus controleer de actuele versie voordat je erop vertrouwt.

Jouw situatie, wat je moet doen, en vanaf wanneer

Zoek de regel die past bij hoe de koffie bij jou komt. Passen er twee, dan gelden ze allebei.

Wat gebeurt er als een branderij zich niet houdt aan de regels?

Sancties worden per lidstaat vastgesteld, binnen een ondergrens die de verordening bepaalt. Artikel 25 eist dat nationale regels boetes bevatten die in verhouding staan tot de milieuschade en de waarde van de koffie, met een maximum van ten minste 4% van de EU-brede jaaromzet van een onderneming. Ze moeten ook verbeurdverklaring van de producten en van de opbrengst daarvan bevatten, uitsluiting van overheidsopdrachten en overheidsfinanciering voor maximaal twaalf maanden, en, bij ernstige of herhaalde inbreuken, een tijdelijk verbod op de verkoop van de producten. De Commissie publiceert de namen van ondernemingen met een onherroepelijk vonnis tegen zich. Je nationale bevoegde autoriteit publiceert haar eigen sanctieregels; de rollenpagina van de Commissie verwijst naar de lijst met autoriteiten.

Wat doet de EUDR met de prijs van groene koffie?

Ze voegt kosten toe die vooral bij importeurs liggen, en niemand heeft een betrouwbaar bedrag per kilo voor specialty koffie gepubliceerd. De meest concrete getallen zijn de modelaannames van de Commissie zelf in haar rapport van mei 2026. Het zijn schattingen, geen offertes:

• Een centrale nalevingskost van € 10.000 per jaar per importerende of stroomafwaartse onderneming die inkoopt in landen met standaard- of hoog risico, binnen een marge van € 1.000 tot € 15.000, en de helft daarvan bij inkoop in landen met een laag risico.
• Na de wijziging van 2025 wordt aangenomen dat stroomafwaartse marktdeelnemers en handelaren 5% van hun oorspronkelijke nalevingskosten dragen.
• Over alle ondernemingen samen schat de Commissie dat de jaarlijkse nalevingskosten met ongeveer 75% zijn gedaald, van € 8,1 miljard naar € 2,0 miljard per jaar.

Om te zien wat dat per kilo betekent, hier een illustratie op basis van die aannames, geen voorspelling. Een kleine importeur die € 10.000 per jaar aan naleving uitgeeft over 20 ton groene koffie draagt € 0,50 per kilo groen. Bij 15% brandverlies is dat € 0,59 in elke gebrande kilo. Een branderij die bij die importeur koopt en 5% van € 10.000 draagt over 10 ton per jaar, doet daar € 0,05 per kilo bij. De echte kosten hangen ervan af hoeveel van het geolocatiewerk al bij de oorsprong is gedaan, en of importeurs stoppen met kleine partijen die niet te traceren zijn.

Ga je daarom je groothandelsprijzen verhogen, zeg het dan ronduit en laat de rekensom zien; een café kan die naleggen tegen de koffiekosten per kop.

Bereikt de traceerbaarheid jouw koffie eigenlijk wel?

Dat is de vraag achter die over de prijs, en er ligt nu een getal op tafel. De EU neemt ongeveer 40% van de wereldkoffie af, maar de bedrijven die haar leveren verwerken ruwweg 79% van de wereldwijde zendingen, volgens een dataset die Trase in september 2026 publiceerde. Diezelfde data zetten de tien grootste handelshuizen op 35% van de uitvoer uit tien belangrijke productielanden, en de top dertig op 55%. Oeganda, Honduras en India sturen elk ruim de helft van hun koffie naar de EU.

Trase leest dat zo: voor de meeste exporteurs kost het minder om EUDR-naleving over alles uit te breiden wat ze verschepen dan om één traceerbaar systeem voor Europa en een ander voor de rest van de wereld te draaien. Klopt dat, dan bereiken de perceelgegevens veel meer koffie dan de verordening formeel dekt, ook partijen die nooit in de buurt van de EU komen. Voor een kleine branderij is dat het verschil tussen een regel die stilletjes verkleint wat je importeur bereid is te voeren, en een regel die traceerbaarheid stroomopwaarts van hem duwt. Niemand weet nog welke kant het opgaat voor de kleine, interessante partijen, en daar zijn de vragen hieronder precies voor.

Vragen om aan je importeur van groene koffie te stellen

Stuur deze voordat je je eerste contract sluit voor koffie die na december 2026 aankomt. De antwoorden zeggen je op welke regel van de tabel je zit.

1. Zijn jullie het bedrijf dat deze koffie door de EU-douane haalt, of kopen jullie haar van een ander EU-bedrijf? Als jullie haar inklaren, ben ik jullie eerste stroomafwaartse afnemer.
2. Welk document draagt het referentienummer van de zorgvuldigheidsverklaring: het contract, de factuur of de pakbon? Dekt één nummer meerdere leveringen?
3. Wie wordt genoemd als importeur bij koffie die op FOB-voorwaarden is gekocht, in een douane-entrepot ligt of van buiten de EU wordt verscheept? Ben ik dat, dan heb ik de zorgvuldigheidsgegevens nodig voordat de koffie aankomt.
4. Hebben jullie geolocatie van percelen voor elke partij op jullie aanbodlijst, ook voor blends van partijen van kleine boeren? Wat gebeurt er met partijen zonder?
5. Welke van de koffies die jullie mij verkopen zijn vóór 30 december 2026 in de handel gebracht in de EU, en vallen dus buiten de EUDR wanneer ik ze later brand en verkoop?
6. Komen nalevingskosten als aparte regel in beeld, of zitten ze in het differentieel? Vanaf welke zending?
7. Laten jullie het mij meteen weten als jullie een onderbouwde bezorgdheid ontvangen over een koffie die ik heb gekocht?

Wat je groothandelscafés kunt vertellen als ze ernaar vragen

De meeste cafés horen over de EUDR via een nieuwsbrief van een leverancier en vragen of het hen raakt. Een kort en accuraat antwoord:

• “De koffie die wij jullie verkopen valt vanaf december 2026 onder de EU-ontbossingsverordening. Het zorgvuldigheidsonderzoek wordt gedaan door het bedrijf dat de groene koffie als eerste de EU binnenbrengt, en wij bewaren de administratie die onze koffie daaraan koppelt.”
• “Schenken jullie onze koffie alleen als drank, dan hoeven jullie niets in te dienen.”
• “Verkopen jullie onze retailzakken op het schap, dan zijn jullie handelaar. Bewaar onze naam, ons adres en ons e-mailadres vijf jaar. Onze facturen dragen die al. Jullie hoeven je nergens te registreren.”
• “Er bestaat geen label ‘EUDR-gecertificeerd’. Certificeringsschema's kunnen de risicobeoordeling van een importeur ondersteunen, maar ze vervangen het zorgvuldigheidsonderzoek niet.”

Beloof een café niets wat de verordening niet zegt, en laat een prijsgesprek niet zwaarder op de EUDR leunen dan de cijfers dragen. Cafés vergelijken onderling.

Wat wij niet konden bevestigen

Eerlijk zijn over gaten is nuttiger dan een zelfverzekerde gok. Per 15 september 2026:

• Of de gedelegeerde handeling van juli 2026 die oploskoffie toevoegt, is gepubliceerd in het Publicatieblad nadat de bezwaartermijn op 13 september 2026 afliep.
• Of de landenlijst van 2025 vóór december 2026 wordt geactualiseerd.

Vragen die branderijen stellen

Geldt de EUDR ook voor kleine koffiebranderijen?

Ja, maar voor de meeste kleine branderijen zijn de verplichtingen licht. Een branderij die groene koffie bij een EU-importeur koopt en brandt, is een stroomafwaartse marktdeelnemer onder de EU-ontbossingsverordening. Ze voert geen zorgvuldigheidsonderzoek uit en dient geen verklaringen in. Ze bewaart de naam, het postadres en het e-mailadres van haar leveranciers en zakelijke afnemers, plus de referentienummers van zorgvuldigheidsverklaringen die haar importeur doorgeeft, vijf jaar lang. Een branderij die zelf groene koffie importeert is marktdeelnemer en moet volledig zorgvuldigheidsonderzoek doen.

Valt gebrande koffie onder de EU-ontbossingsverordening?

Ja. Bijlage I bij Verordening (EU) 2023/1115 noemt post 0901: koffie, cafeïnevrij of niet, ook indien gebrand, bolsters en schillen van koffie, en koffiesurrogaten die koffie bevatten, ongeacht de mengverhouding. Groene, gebrande en cafeïnevrije koffie vallen er allemaal onder. Oploskoffie wordt toegevoegd met een gedelegeerde handeling van de Commissie die op 13 juli 2026 is vastgesteld en vanaf 30 december 2027 zou gelden.

Vanaf wanneer geldt de EUDR voor koffie?

Na twee keer uitstel geldt de verordening vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote ondernemingen. Marktdeelnemers die op 31 december 2024 micro- of kleine ondernemingen waren, krijgen tot 30 juni 2027. In de vereenvoudigingsevaluatie van mei 2026 zei de Commissie dat ze de tekst niet opnieuw zou openen en dat deze data blijven staan.

Moet ik een zorgvuldigheidsverklaring indienen als ik groene koffie bij een importeur koop?

Nee. Sinds de wijziging van december 2025 dient alleen de marktdeelnemer die de koffie als eerste in de handel brengt in de EU, meestal de importeur die haar door de douane haalt, een zorgvuldigheidsverklaring in. Een branderij die bij die importeur koopt, bewaart het referentienummer dat de importeur doorgeeft. Een kleine of middelgrote branderij hoeft zich ook niet te registreren in het EU-informatiesysteem.

Wat als mijn importeur van groene koffie mij geen referentienummer stuurt?

De plicht om het door te geven ligt bij de importeur, niet bij jou. Het rapport van de Commissie van mei 2026, waarin haar geactualiseerde richtsnoeren worden beschreven, zegt dat een eerste stroomafwaartse afnemer niet om referentienummers hoeft te vragen en, te goeder trouw handelend, mag aannemen dat een leverancier die er geen stuurt niet de marktdeelnemer is. Vraag in de praktijk wel welk document het nummer gaat dragen, zodat je administratie vanaf de eerste levering compleet is.

Wordt koffie duurder door de EUDR?

Enigszins, en vooral bij de importeur, maar niemand heeft een betrouwbaar bedrag per kilo voor specialty koffie gepubliceerd. De Commissie rekent in haar eigen modellen met ongeveer € 10.000 per jaar aan nalevingskosten voor een typische importerende onderneming die inkoopt in landen met standaardrisico, en met 5% van de oorspronkelijke kosten voor stroomafwaartse ondernemingen na de vereenvoudiging van 2025. Uitgesmeerd over tonnen koffie zijn dat centen per kilo, geen euro's.

Waar Order Book past

Order Book doet geen EUDR-naleving. Het verzamelt geen geolocatie, dient geen zorgvuldigheidsverklaringen in en sluit niet aan op het informatiesysteem. Wat het wel bijhoudt is de gewone commerciële administratie waarop artikel 5 leunt: van elke groothandelsklant de naam, het adres en het e-mailadres, en elke bestelling en pakbon die naar die klant is gegaan. Elke koffie in je catalogus kan een regel over zijn herkomst dragen, en zijn groene prijs en brandverlies, zodat een verandering in wat groene koffie je kost zichtbaar wordt in je marge.

Voor de groothandelskant van de branderij: begin 30 dagen gratis, zonder kaart, of bekijk wat het kost.